Heleen van Royen en het containerbegrip

– Schrijfster van De gelukkige huisvrouw?
– Eh… Carice van Houten?
– NEE, OEN , DE SCHRIJFSTER!
– Huh?! Ander woord!
– OK, een trein maar niet de intercity?
– Eh…
tiktiktiktiktiktik TRIIINGG!!!

Thirty seconds is ons nieuwe favoriete raadspelletje thuis. Zodra er vier of meer mensen bij elkaar zijn, doen we een potje en dat gaat niet zachtzinnig. Voor wie het niet kent: je moet om beurten binnen 30 seconden 5 begrippen omschrijven aan je teamgenoten, zonder die begrippen te noemen. Het team dat daar het vaakste in slaagt, wint. Het spel bestaat als bordspel maar ook als app (die gebruiken wij), dan klinkt er na 25 seconden een zenuwslopend tikkend wekkertje en bij 5 goede antwoorden luid gejuich, ter verhoging van de feestvreugde.

De schrijfster van De gelukkige huisvrouw, waar mijn teamgenoten niet op konden komen, is natuurlijk Heleen van Royen. “Oh, die!” riepen mijn dochters in koor. “Is dat een schrijfster?? Dat is toch die van die naaktfoto’s in het museum? Met die tampon?” “Nee joh”, zei mijn zus, “Heleen van Royen is documentairemaker, die heeft een prachtige film gemaakt over haar dementerende moeder.” Waarop mijn foute neef mompelde: “Is dat niet die vrouw die op jongere mannen valt? Ik vind haar wel eh… Als ze wat zachter zou praten tenminste”.

Heleen van Royen is een vrouw met vele talenten en gezichten. Daardoor kunnen we ieder ons eigen beeld vormen bij haar naam. Dat beeld beschouwen we als ‘dé Heleen’: de werkelijkheid. Haar naam wordt als het ware een lege huls, waar ieder naar eigen smaak een betekenis aan geeft. Dat doen we net zo makkelijk bij Prinses Beatrix, Camiel Eurlings, Thierry Baudet om er eens een paar te noemen.

Maar niet alleen bij (bekende) mensen kiest ieder zijn of haar eigen beeld. Ook bij een woord als ‘hond’ of ‘tafel’ zien we allemaal ons eigen plaatje van dé hond of dé tafel. Meestal geen enkel probleem, we begrijpen elkaar evengoed wel.

Bij meer abstracte begrippen is het lastig als een woord van alles kan betekenen.

In veel organisaties kom je containerbegrippen tegen. Mission statements en beleidsplannen staan er bol van: van die termen waar je het onmogelijk mee oneens kunt zijn, omdat iedereen er haar of zijn eigen inhoud bij verzint. Eigenaarschap. Feedback. Zelfsturing. Passie. Omdenken. Kantelen. Leercultuur. Cocreatie. Agile.

Stuk voor stuk begrippen die ooit verrassend en nieuw waren, ergens voor stonden: een bepaalde aanpak, een ideologie, een manier van denken. Maar die door veelvuldig gebruik een beetje sleets zijn geraakt. Na verloop van tijd komt het begrip zó ruim in z’n jasje te zitten dat het naar eigen inzicht kan worden gebruikt, net hoe het uitkomt. Het kan van alles betekenen en heeft daardoor per saldo aan betekenis ingeboet. Het is een containerbegrip geworden.

En wat het grote nadeel is van containerbegrippen: we denken dat we elkaar begrijpen en vinden het daarom niet meer nodig om door te vragen. Kantelen, natuurlijk, gaan we doen! Maar wat het precies inhoudt? En wat er nodig is om het voor elkaar te krijgen? Dat blijft prettig in het vage. In de praktijk leidt dat niet zelden tot teleurstelling en frustratie, en tot het verzanden van wat je met elkaar probeert te bereiken. Want als iedereen onbewust iets anders bedoelt met eigenaarschap, zelfsturing of een leercultuur, dan zou het wel heel toevallig zijn als we met z’n allen nou net precies dezelfde kant op zouden bewegen.

Laten we dus stoppen met de containerbegrippen en elkaar wat vaker een vraag stellen. “Kun je me misschien een voorbeeld geven?” “Hoe zou het eruit zien als we dat gaan doen?” Zo leren we elkaar in het werk steeds beter begrijpen. En dan bewaren we de raadspelletjes gewoon voor thuis.

Wil je me inhuren voor een omdenksessie over het kantelen van jullie leercultuur naar meer eigenaarschap? Dat gaat lastig worden. Maar misschien stel je het op prijs als ik eens met jou en je team kom verkennen wat er schuil gaat áchter de containerbegrippen in jullie organisatie. En hoe je met elkaar kunt werken aan wat je samen echt wilt bereiken. In dat geval, bel of mail vooral voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Ja, ik wil contact!
By |2018-09-20T09:32:16+00:0031/01/2018|